آموزش آمار آموزش تجزیه و تحلیل آماری آموزش تحلیل واریانس .
.
 

عامل چیست؟

در انجام آزمایش (آزمون) به متغیر یا متغیرهایی که قصد بررسی آن ها را داریم عامل می گوییم.
به عنوان مثال (1) اگر قصد داشته باشیم میزان باروری محصول را با استفاده از درصد های مختلف یک نوع کود بررسی کنیم کود یک عامل است و درصد های مختلف آن را سطوح عامل می گوییم.
مثال (2) اگر قصد داشته باشیم اثر نور، دما، رطوبت و خاک در میزان رشد یک گیاه آپارتمانی را بررسی کنیم نور، دما، رطوبت و خاک؛ 4 عامل مورد بررسی هستند. در اینجا هدف پژوهشگر تعیین عوامل و سطوحی از آن عوامل است که برای این گیاه خاص بیشترین میزان رشد و باروری را ایجاد می کند.

تیمار چیست؟

به هر سطح از عوامل مورد آزمایش تیمار می گوییم. به عنوان نمونه اگر در مثال (1) برای کود 5 سطح مختلف در نظر بگیریم 5 تیمار مختلف داریم.
یا اگر در مثال (2) هر یک از عوامل نور، دما، رطوبت و خاک دارای دو سطح باشند آن گاه 8 تیمار وجود دارد؛ زیرا در مجموع 4 عامل نور، دما، رطوبت و خاک برای بررسی داریم و هر کدام دارای دو سطح است.
به عبارت دیگر هر ترکیب معینی از سطوح عاملهای متفاوت را یک تیمار می گوئیم.

واحد آزمایش چیست؟

به هر مکان یا چیزی که تیمارها بر روی آن اعمال می شوند واحد آزمایش می گوییم مثلا در مثال قبل هر نهال یک واحد آزمایش است.

تکرار

تعداد واحدهای آزمایش که بر روی آنها تیمار معینی به کار می رود را تعداد تکرارهای آن تیمار می گوییم.
منظور از تکرار، تهیه ی مشاهدات متعدد در امتحان واحدهای آزمایش است. در مثال (2)، تکرار عبارت از پرورش نمونه هایی از گیاه در هر یک از سطوح عوامل مختلف (تیمارها) است. پس مثلا اگر برای هر یک از عوامل نور، دما، رطوبت و خاک دو سطح و برای هر یک از ترکیب های تیماری 5 تکرار در نظر بگیریم، آن گاه باید برای ملاحظه ی اثر تمام ترکیب های تیماری در رشد گیاه جمعا 24*5=80 مشاهده داشته باشیم.

مجله اینترنتی آموزش آمار و احتمال
http://amar.ibep.ir